Η θέση μας

• Τέμπη
• Δικαιοσυνη.

Μεγάλη  η ανταπόκριση του λαού! Πανελλαδικά.

Η τρίτη επέτειος του εγκλήματος των Τεμπών, σήμερα, δεν ήταν απλώς ένας σταθμός μνήμης. Έγινε δοκιμασία αντοχής – για την κοινωνία, για τη Δικαιοσύνη, αλλά και για το ίδιο το στρατόπεδο των οικογενειών των θυμάτων.

Το παλλαϊκό αίτημα για Δικαιοσύνη, λογοδοσία και κάθαρση παραμένει ζωντανό. Όμως η δημόσια εικόνα δείχνει πλέον διαφοροποιήσεις και εντάσεις μεταξύ προσώπων που βρέθηκαν στην πρώτη γραμμή του αγώνα, όπως η Μαρία Καρυστιανού, ο Παύλος Ασλανίδης, ο Πάνος Ρούτσι  και ο Νίκος Πλακιάς, καθώς και άλλοι συγγενείς.

Το ερώτημα δεν είναι κουτσομπολίστικο. Είναι πολιτικό και βαθύ: Τι σημαίνει αυτή η διαφοροποίηση για το ίδιο το αίτημα της κάθαρσης;

Οι διαφορετικές στρατηγικές

Παρατηρείται μια διάκριση σε επίπεδο στρατηγικής:

• Θεσμική–πολιτική διεύρυνση του αγώνα: Επιλογή μετατροπής της κοινωνικής οργής σε ευρύτερη πολιτική παρέμβαση, ακόμη και σε οργανωμένη πολιτική έκφραση.
• Αποκλειστικά δικαστικός και ηθικός αγώνας: Έμφαση στην ανεξαρτησία από κάθε κομματική ή πολιτική φιλοδοξία.
• Αποστασιοποίηση από δημόσιες αντιπαραθέσεις: Στροφή σε πιο σιωπηλή αλλά επίμονη διεκδίκηση.

Αυτές οι επιλογές δεν είναι απλώς προσωπικές. Αντανακλούν διαφορετικές αντιλήψεις για το πώς επιτυγχάνεται η κάθαρση: μέσα από το σύστημα ή μέσα από ρήξη με το σύστημα;

Η πολιτική διάσταση της διαφοροποίησης

Το κίνημα των Τεμπών γεννήθηκε ως αυθόρμητο, ακηδεμόνευτο, ηθικά υπέρτερο από κομματικούς υπολογισμούς. Αυτό του έδωσε δύναμη.

Όταν όμως ένα κίνημα αποκτά μαζικότητα και επιρροή, αναπόφευκτα εγείρεται το ερώτημα: Θα παραμείνει πίεση προς το πολιτικό σύστημα; Ή θα επιχειρήσει να το μετασχηματίσει από μέσα;

Η πρώτη επιλογή διατηρεί καθαρό το ηθικό έρεισμα. Η δεύτερη επιδιώκει αποτελεσματικότητα μέσω πολιτικής συγκρότησης.

Εδώ γεννώνται οι εντάσεις. Διότι κάθε κίνηση προς την πολιτικοποίηση προκαλεί καχυποψία σε όσους φοβούνται εργαλειοποίηση ή αλλοίωση του αιτήματος.

Η ψυχολογική διάσταση

Δεν πρέπει να παραγνωρίζεται το αυτονόητο: μιλάμε για γονείς που έχασαν παιδιά.

Το πένθος δεν είναι γραμμικό. Εκδηλώνεται ως οργή, ως αδιάλλακτη στάση, ως καχυποψία, ως ανάγκη ελέγχου του αφηγήματος, αλλά και ως φόβος μήπως «χαθεί» το νόημα της θυσίας.

Όταν το τραύμα συναντά τη δημόσια πολιτική σφαίρα, οι εντάσεις γίνονται σχεδόν αναπόφευκτες. Τα είδαμε σήμερα. Κάποιες οικογένειες δεν επέτρεψαν στην Μαρία Καρυστιανού να μιλήσει.

Η εχθρότητα που εκδηλώνεται δημόσια μεταξύ προσώπων συχνά δεν είναι μόνο πολιτική. Είναι και υπαρξιακή: ποιος εκπροσωπεί «γνήσια» το αίμα των παιδιών;

Οι συνέπειες της διαίρεσης

Η μεγαλύτερη απειλή δεν είναι η διαφωνία. Είναι η εικόνα διάσπασης.

Διότι αποδυναμώνεται η κοινωνική πίεση. Δίνεται άλλοθι στο πολιτικό σύστημα να μιλήσει για «εσωτερικές διαμάχες». Μετατοπίζεται το ενδιαφέρον από τις ευθύνες στην προσωπική αντιπαράθεση.

Το αίτημα της λογοδοσίας κινδυνεύει να γίνει αντικείμενο τακτικισμών. Και αυτό θα ήταν δεύτερη ήττα.

 Το ακηδεμόνευτο ως όρος επιβίωσης

Το κίνημα των Τεμπών απέκτησε ισχύ επειδή ήταν υπερκομματικό, ακηδεμόνευτο και κοινωνικά πλατύ. Αν χαθεί αυτό το στοιχείο, η ηθική υπεροχή υπονομεύεται.

Η ανεξαρτησία από κόμματα – ακόμη και όταν υπάρχει πολιτική στόχευση – είναι κρίσιμη. Η κοινωνία εμπιστεύτηκε τις οικογένειες επειδή δεν έβλεπε «πολιτικό σχεδιασμό», αλλά πόνο και αλήθεια.

 Τώρα χρειάζεται ωρίμανση – όχι ρήξη

Σήμερα, στην Αθήνα, ήταν υπέροχοι στις ομιλίες τους ο Παύλος Ασλανίδης και η Μιρέλα Ρούτσι. Η τελευταία ήταν συγκλονιστική με την δημόσια κατάθεση της ψυχής της.

Ωστόσο, θέλει προσοχή. Η τρίτη επέτειος ήταν σημείο καμπής. Χρειάζονται: Ψυχραιμία στη δημόσια έκφραση.  Εσωτερικός διάλογος χωρίς δημόσιες προσωπικές αιχμές. Διακριτοί ρόλοι αλλά κοινός στόχος.

Διαφορετικές στρατηγικές μπορούν να συνυπάρχουν, εφόσον δεν αλληλοαναιρούνται.

Νέες μορφές αγώνα

Αντί για εσωτερικές συγκρούσεις, η ενέργεια μπορεί να στραφεί σε διεθνή νομική τεκμηρίωση και ευρωπαϊκές παρεμβάσεις. Σε συστηματική παρακολούθηση της δικαστικής πορείας με ανεξάρτητους εμπειρογνώμονες. Σε διαρκή κοινωνική ενημέρωση για τα ζητήματα ασφάλειας των μεταφορών. Σε θεσμικές πρωτοβουλίες για διαφάνεια και λογοδοσία. Σε μια επίμονη επανάληψη του αιτήματος για Δικαιοσύνη, λογοδοσία και κάθαρση.

Η υπόθεση των Τεμπών δεν είναι μόνο ποινική. Είναι ζήτημα δημοκρατικής ποιότητας.

Οι διαφοροποιήσεις μεταξύ των οικογενειών είναι ανθρώπινες και πολιτικά εξηγήσιμες.
Δεν πρέπει όμως να γίνουν η κύρια είδηση.

Το αίτημα για Δικαιοσύνη, λογοδοσία και κάθαρση υπερβαίνει πρόσωπα και στρατηγικές.

Αν κάτι έδειξε αυτή η τριετία, είναι ότι η κοινωνία διψά για αλήθεια. Και η αλήθεια απαιτεί: Ενότητα στον πυρήνα του αιτήματος. Ακηδεμόνευτη στάση. Ωριμότητα απέναντι στην πρόκληση της πολιτικής εργαλειοποίησης. Νέες μορφές αγώνα που θα ενισχύσουν – και δεν θα κατακερματίσουν – το κίνημα.

Η μνήμη των παιδιών δεν ανήκει σε κανέναν. Ανήκει στη Δικαιοσύνη που ακόμη εκκρεμεί. Και δεν εννοώ το δικαστήριο.

• κινημα Τεμπων
• Δικαιοσυνη-κάθαρση

Η 28η Φεβρουαρίου δεν είναι απλώς μια ημερομηνία μνήμης. Είναι μια πολιτική και ηθική τομή.

Το δυστύχημα στα Τέμπη δεν υπήρξε «ατύχημα» της στιγμής· υπήρξε η αποκάλυψη μιας συστημικής απαθογένειας. Και το κίνημα που γεννήθηκε από αυτό δεν είναι ένα ακόμη κύμα αγανάκτησης. Είναι ίσως το πρώτο αυθεντικό, ακηδεμόνευτο κοινωνικό ρεύμα μετά από χρόνια πολιτικής απογοήτευσης.

Το ζητούμενο πλέον δεν είναι μόνο η απόδοση ευθυνών. Είναι να μη χαθεί ο χαρακτήρας αυτού του κινήματος.

Από το πένθος στη δημόσια αξίωση

Το αίτημα «Δικαιοσύνη» που αναδύθηκε μετά την τραγωδία δεν ήταν κομματικό σύνθημα. Ήταν υπαρξιακή κραυγή. Η κοινωνία διαισθάνθηκε ότι το πρόβλημα δεν ήταν μόνο ένα σύστημα ασφαλείας που δεν λειτουργούσε. Ήταν ένα κράτος που είχε μάθει να λειτουργεί χωρίς λογοδοσία.

Γι’ αυτό και το κίνημα των Τεμπών δεν συγκροτήθηκε από μηχανισμούς. Δεν οργανώθηκε από επιτελεία. Δεν καθοδηγήθηκε από κόμματα. Γεννήθηκε από οικογένειες, από νέους ανθρώπους, από πολίτες που μέχρι χθες δεν συμμετείχαν σε καμία «πολιτική πλατφόρμα».

Αυτή είναι η δύναμή του.

Ο κίνδυνος της ενσωμάτωσης

Κάθε αυθεντικό κοινωνικό κίνημα αντιμετωπίζει δύο κινδύνους: Να διαλυθεί μέσα στην κόπωση ή να ενσωματωθεί μέσα στη διαχείριση. Το κίνημα των Τεμπών σήμερα βρίσκεται μπροστά και στους δύο.

Η συζήτηση περί κομματικής έκφρασης, οι επιθέσεις σε πρόσωπα που ανέλαβαν δημόσιο ρόλο, η προσπάθεια να μετατραπεί η κοινωνική απαίτηση σε στενή εκλογική αριθμητική, δείχνουν ότι το σύστημα κατανοεί τη δυναμική του κινήματος.

Όμως η ουσία δεν βρίσκεται στα πρόσωπα. Βρίσκεται στη διατήρηση της κοινωνικής αυτονομίας. Αν το αίτημα της Δικαιοσύνης μετατραπεί σε ακόμη ένα κεφάλαιο του κομματικού ανταγωνισμού, τότε θα χαθεί το ηθικό πλεονέκτημα που το κατέστησε καθολικό.

Η πρωτοβουλία της Μαρίας Καρυστιανού να δώσει πολιτική έκφραση στην κοινωνική οργή αποτελεί μια ιστορική τομή. Μπορεί να λειτουργήσει ως μοχλός ρήξης με το καθεστώς της ατιμωρησίας και να μετατρέψει το ηθικό αίτημα σε οργανωμένη πολιτική πίεση.

 Όμως εδώ βρίσκεται και το κρίσιμο όριο: αν η πολιτική μορφοποίηση εξελιχθεί σε κλειστό κομματικό σχήμα, αν αναπαραγάγει μηχανισμούς αρχηγισμού ή αν επιχειρήσει να ιδιοποιηθεί το ίδιο το κίνημα ως εκλογική δεξαμενή, τότε θα υπονομεύσει ακριβώς εκείνο που της έδωσε νομιμοποίηση, την κοινωνική αυθεντικότητα. Το κίνημα των Τεμπών δεν χρειάζεται νέο διαχειριστή. Χρειάζεται θεσμική κάθαρση με κοινωνικό έλεγχο. Κάθε πολιτική πρωτοβουλία θα κριθεί από το αν ενισχύει αυτή την αυτονομία ή αν την απορροφά.

Τι σημαίνει «ακηδεμόνευτο»;

Ακηδεμόνευτο δεν σημαίνει απολιτικό. Σημαίνει: Χωρίς κομματική ιδιοκτησία. Χωρίς εξάρτηση από χρηματοδοτικούς ή επικοινωνιακούς μηχανισμούς. Χωρίς ανάθεση σε «σωτήρες». Το κίνημα των Τεμπών είναι ισχυρό επειδή δεν ξεκίνησε ως πρόγραμμα εξουσίας, αλλά ως ηθική απαίτηση.

Αν θέλει να παραμείνει ζωντανό, πρέπει να διαφυλάξει τρία χαρακτηριστικά:

1. Κοινωνική πλατύτητα: Να μην περιοριστεί σε ιδεολογική ταυτότητα. Η Δικαιοσύνη δεν είναι δεξιά ή αριστερή. Είναι όρος δημοκρατίας.

2. Διαφάνεια και συλλογικότητα: Οι αποφάσεις να λαμβάνονται μέσα από ανοιχτές διαδικασίες. Τοπικές συνελεύσεις, δίκτυα πολιτών, συντονισμός από τα κάτω.

3. Σαφή προγραμματική προοπτική: Χωρίς να γίνει «κόμμα διαμαρτυρίας», το κίνημα οφείλει να συνδέσει το αίτημα Δικαιοσύνης με βαθύτερες μεταρρυθμίσεις, όπως θεσμική λογοδοσία, κατάργηση καθεστώτων ατιμωρησίας, έλεγχο δημοσίων οικονομικών και συμβάσεων, ανασυγκρότηση των δημόσιων υποδομών με διαφάνεια.

Από τη συγκυρία στη μεταστροφή

Η τραγωδία των Τεμπών συμπύκνωσε ένα βαθύτερο υπαρξιακό πρόβλημα της χώρας. Όμως η μεταστροφή δεν θα έρθει από έναν εκλογικό κύκλο. Θα έρθει αν η κοινωνία επιμείνει στη θεσμική κάθαρση ως διαρκή απαίτηση και όχι ως στιγμιαία αγανάκτηση.

Η ιστορική εμπειρία δείχνει ότι όταν τα κινήματα χάνουν τον αυτοτελή χαρακτήρα τους και μετατρέπονται σε παραρτήματα κομματικών σχεδίων, εξανεμίζονται.

Το κίνημα των Τεμπών έχει μέχρι σήμερα καταφέρει κάτι σπάνιο: Να διατηρήσει ηθική καθαρότητα και κοινωνική αποδοχή ταυτόχρονα.

Η 28η Φεβρουαρίου 2026 ως δοκιμασία ωριμότητας

Η επέτειος δεν πρέπει να γίνει πεδίο συμβολικού ανταγωνισμού. Ούτε εξέδρα προσωπικών φιλοδοξιών. Πρέπει να αποτελέσει πράξη ενότητας απέναντι στη συγκάλυψη, αλλά και πράξη πολιτικής ωρίμανσης.

Η κοινωνία έχει ήδη περάσει την περίοδο της τυφλής ανάθεσης. Δεν ζητά «εκπροσώπους οργής». Ζητά αξιοπιστία, συνέχεια και καθαρότητα.

Το διακύβευμα

Αν το κίνημα παραμείνει ακηδεμόνευτο, μπορεί να λειτουργήσει ως πυρήνας αναγέννησης της δημοκρατικής συνείδησης. Αν απορροφηθεί από το υπάρχον σύστημα, θα αποτελέσει ακόμη μία χαμένη ευκαιρία.

Το ζήτημα των Τεμπών δεν είναι μόνο η απόδοση ευθυνών για ένα έγκλημα αμέλειας. Είναι η δοκιμασία αν η κοινωνία μπορεί να επιβάλει λογοδοσία σε ένα κράτος που έμαθε να λειτουργεί χωρίς αυτήν.

Η Δικαιοσύνη για τα Τέμπη είναι η αρχή. Η διατήρηση του ακηδεμόνευτου χαρακτήρα του κινήματος είναι η προϋπόθεση. Η δημοκρατική ανασυγκρότηση της χώρας είναι το στοίχημα.

https://dikografies.blogspot.com/2026/02/blog-post_94.html

• Μάρτυρες Ιδεολογιας
• Πρωτομαγια Καισιαριανή

Την Πρωτομαγιά του 1944, στο Σκοπευτήριο της Καισαριανή, διακόσιοι Έλληνες αντιστασιακοί εκτελέστηκαν από τα στρατεύματα της ναζιστικής κατοχής, ως αντίποινα για ενέργεια του ΕΛΑΣ. Ήταν κρατούμενοι – στην πλειονότητά τους κομμουνιστές πολλοί ήδη φυλακισμένοι από το καθεστώς Μεταξά και παραδομένοι στους Γερμανούς.

Οι φωτογραφίες που ήρθαν στο φως συγκλονίζουν όχι μόνο για το γεγονός της εκτέλεσης, αλλά για κάτι βαθύτερο: τη στάση των μελλοθανάτων.

Περπατούν ήρεμοι. Στέκονται όρθιοι. Υψώνουν τη γροθιά. Τραγουδούν.

Δεν υπάρχει πανικός. Δεν υπάρχει κατάρρευση. Υπάρχει αξιοπρέπεια.

Και τότε γεννάται ένα ερώτημα που δεν είναι κομματικό, αλλά υπαρξιακό:
Τι είναι αυτό που επιτρέπει στον άνθρωπο να κοιτά τον θάνατο χωρίς φόβο;

Το φαινόμενο του μαρτυρίου

Η λέξη μάρτυρας στην αρχική της σημασία δεν δηλώνει απλώς το θύμα. Δηλώνει εκείνον που «μαρτυρεί» — που δίνει δημόσια μαρτυρία για μια αλήθεια, την οποία θεωρεί ανώτερη από την ίδια του τη ζωή.

Οι χριστιανοί μάρτυρες των ρωμαϊκών διωγμών, οι νεομάρτυρες της Τουρκοκρατίας, ακόμη και οι πιστοί που εκτελέστηκαν στα κομμουνιστικά καθεστώτα του 20ού αιώνα, βάδιζαν προς τον θάνατο με παρόμοια ψυχραιμία. Ύμνοι, προσευχή, δοξολογία.

Οι διακόσιοι της Καισαριανής δεν προσεύχονταν στον Θεό. Δόξαζαν το κόμμα τους. Δεν πίστευαν στην αθανασία της ψυχής.Πίστευαν στην αθανασία της Ιστορίας.

Κι όμως, η ψυχολογία της στιγμής μοιάζει εντυπωσιακά.

Πίστη και ιδεολογία: τι διαφέρει;

Ο μάρτυρας της πίστης πιστεύει ότι ο θάνατος δεν είναι τέλος. Ότι η ζωή συνεχίζεται. Ότι το μαρτύριό του έχει αιώνιο νόημα.

Ο μάρτυρας της ιδεολογίας πιστεύει ότι ο θάνατός του εγγράφεται σε μια ιστορική αναγκαιότητα. Ότι γίνεται λίπασμα για το μέλλον. Ότι υπηρετεί μια συλλογική σωτηρία.

Στην πρώτη περίπτωση, το νόημα είναι μεταφυσικό.Στη δεύτερη, ιστορικό.

Και στις δύο, όμως, υπάρχει κάτι κοινό:η υπέρβαση του ατομικού φόβου.

Από πού αντλείται αυτή η δύναμη;

Ο άνθρωπος μπορεί να αντιμετωπίσει τον θάνατο όταν:

1. Πιστεύει ότι ανήκει σε κάτι μεγαλύτερο από τον εαυτό του.
2. Έχει εσωτερική βεβαιότητα ότι η ζωή του δεν υπήρξε μάταιη.
3. Έχει συμφιλιωθεί με την ιδέα της θυσίας.

Η υπέρβαση δεν γεννιέται από την απουσία φόβου. Γεννιέται από την κυριαρχία πάνω στον φόβο.

Οι διακόσιοι δεν ήταν υπεράνθρωποι. Ήταν άνθρωποι που είχαν ήδη αποδεχθεί τη μοίρα τους. Η ταυτότητά τους – πολιτική, συλλογική, ιδεολογική – είχε γίνει ισχυρότερη από το ένστικτο αυτοσυντήρησης.

Μάρτυρες της Αλήθειας ή μάρτυρες της πλάνης;

Εδώ αρχίζει η δυσκολία.

Αν κάποιος πιστεύει ότι η χριστιανική αλήθεια είναι η μόνη οντολογική αλήθεια, τότε ο μάρτυρας της πίστης μαρτυρεί το Απόλυτο, ενώ ο μάρτυρας της ιδεολογίας μαρτυρεί μια ιστορική ιδέα – ενδεχομένως εσφαλμένη.

Αν όμως δούμε το ζήτημα υπαρξιακά, χωρίς δογματική προϋπόθεση, τότε αυτό που έχει σημασία δεν είναι η αντικειμενική αλήθεια του περιεχομένου, αλλά η αυθεντικότητα της αυτοπροσφοράς.

Η Ιστορία έχει γνωρίσει ιδεολογίες που γέννησαν ολοκληρωτισμούς. Ο κομμουνισμός σε πολλές χώρες κατέληξε σε διώξεις και εκτελέσεις πιστών – δηλαδή σε παραγωγή «αντίστροφων» μαρτύρων.

Αυτό, όμως, δεν αναιρεί το γεγονός ότι οι συγκεκριμένοι άνθρωποι της Καισαριανής πέθαναν θύματα ενός άλλου ολοκληρωτισμού: του ναζισμού.

Το ηθικό μέγεθος της στάσης τους δεν ταυτίζεται αυτομάτως με το πολιτικό περιεχόμενο της ιδεολογίας τους.

Η μαρτυρία ως ανθρώπινο αρχέτυπο

Ίσως το βαθύτερο συμπέρασμα είναι άλλο.

Ο άνθρωπος έχει ανάγκη νοήματος τόσο βαθιά, ώστε μπορεί να προσφέρει τη ζωή του γι’ αυτό. Είτε το ονομάσει Θεό, είτε Πατρίδα, είτε Ιστορία, είτε Κόμμα.

Το μαρτύριο είναι η ακραία μορφή αυτής της ανάγκης.

Οι φωτογραφίες της Καισαριανής δεν μιλούν μόνο για τον κομμουνισμό ή για την Αντίσταση. Μιλούν για το μυστήριο της ανθρώπινης ελευθερίας: ότι ακόμη και μπροστά στο εκτελεστικό απόσπασμα, ο άνθρωπος μπορεί να επιλέξει πώς θα πεθάνει.

Και ο τρόπος του θανάτου του γίνεται μήνυμα.

Η τελική κρίση

Μπορούμε να διαφωνούμε ριζικά με την ιδεολογία τους. Μπορούμε να ασκούμε αυστηρή κριτική στον ιστορικό κομμουνισμό. Μπορούμε να επισημαίνουμε τα εγκλήματα που διαπράχθηκαν στο όνομά του.

Όμως δεν μπορούμε να αρνηθούμε το ανθρώπινο μέγεθος εκείνης της στιγμής. Στάθηκαν όρθιοι.

Και το να στέκεσαι όρθιος μπροστά στον θάνατο είναι πράξη που ξεπερνά τις ιδεολογίες. Είναι πράξη βαθιά ανθρώπινη.

Ίσως τελικά το ερώτημα δεν είναι αν ήταν μάρτυρες της Αλήθειας ή της ιδεολογίας τους.

Ίσως το ερώτημα είναι αν εμείς, σε εποχές άνεσης και σχετικότητας, διαθέτουμε έστω ένα ελάχιστο από το φρόνημα εκείνων που βάδιζαν προς τον θάνατο χωρίς να σκύβουν το κεφάλι.

Γιατί οι φωτογραφίες αυτές δεν είναι απλώς ιστορικό ντοκουμέντο. Είναι καθρέφτης.

Και ο καθρέφτης δεν ρωτά τι πιστεύεις. Ρωτά αν είσαι έτοιμος να το πληρώσεις.

• Θεόδωρος Κολοκοτρώνης

Θα γράψω ως ιστορικός, αν και δεν είμαι, που δεν βολεύτηκε ποτέ με τα μνημόσυνα χωρίς μνήμη. Ως άνθρωπος που κοιτά τα αρχεία και ακούει τα κόκκαλα. Γιατί ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης δεν είναι άγαλμα. Είναι μέτρο. Είναι έλεγχος. Είναι κατηγορία.

Ο Κολοκοτρώνης δεν είχε το προνόμιο της επιλογής. Γεννήθηκε σκλάβος και έζησε ως καταδικασμένος — όχι από νόμο, αλλά από αυτοκρατορία. Δεν του προσφέρθηκε «ευημερία» για να την απορρίψει· του επιβλήθηκε η οθωμανική σκλαβιά και απάντησε με εξέγερση. Δεν μίλησε για καριέρες, γιατί οι σκλάβοι δεν έχουν μέλλον, μόνο αλυσίδες. Δεν ζήτησε χειροκρότημα, γιατί ο αγώνας για ελευθερία δεν είναι παράσταση — είναι αίμα, πείνα και απόφαση θανάτου.

Κι εμείς σήμερα; Ελεύθεροι εκ γενετής, αλλά φοβισμένοι κατ’ επιλογή. Με κράτος, σύνορα και γλώσσα, αλλά χωρίς φρόνημα. Με ιστορία βαριά, αλλά συνείδηση ελαφριά. Αντί για ξεσηκωμό, διαχείριση. Αντί για ευθύνη, άνεση.Αντί για Πατρίδα, ουδετερότητα.

Εκείνος σήκωσε όπλα απέναντι σε αυτοκρατορία. Εμείς δεν σηκώνουμε ούτε φωνή απέναντι στην προσβολή. Εκείνος ήξερε ότι χωρίς θυσία δεν υπάρχει ελευθερία. Εμείς θέλουμε ελευθερία χωρίς κόστος — και θα καταλήξουμε χωρίς ελευθερία.

Όταν ο Κολοκοτρώνης μιλούσε για Πατρίδα, εννοούσε ανθρώπους έτοιμους να σταθούν όρθιοι μέσα στη σκλαβιά. Σήμερα, η Πατρίδα ζητά ανθρώπους να σταθούν όρθιοι μέσα στην ελευθερία — και αυτό αποδεικνύεται δυσκολότερο.

Σήμερα, δύο αιώνες μετά, το ερώτημα δεν είναι τι θα έλεγε ο Κολοκοτρώνης για εμάς. Το ερώτημα είναι αν θα τολμούσαμε να τον ακούσουμε. Γιατί η εποχή μας πάσχει από αντιηρωισμό: ειρωνεύεται τη θυσία, φοβάται τη λέξη «χρέος», συγχέει την ειρήνη με την αδράνεια και βαφτίζει τη μετριότητα «ρεαλισμό». Η αδιαφορία έγινε τρόπος ζωής. Η ουδετερότητα έγινε αρετή. Και ο πατριωτισμός—όταν δεν συκοφαντείται—απονευρώνεται.

Σ’ αυτή την έρημο φωνής αντηχεί σαν καμπάνα η προειδοποίηση του Οσίου Παΐσίου του Αγιορείτη: «Αν δεν αντιδράσουμε, θα σηκωθούν οι πρόγονοί μας από τους τάφους…» Δεν είναι απειλή. Είναι διάγνωση. Όταν ένας λαός παραιτείται από τη μνήμη του, παραιτείται και από το μέλλον του.

Η Ελλάδα σήμερα δεν πολεμιέται μόνο απ’ έξω. Πολεμιέται από τη συρρίκνωση του φρονήματος. Από τη σιωπή μπροστά στην προσβολή. Από την ευκολία να ξεχνάμε ποιοι είμαστε για να μη χρειαστεί να αποφασίσουμε τι πρέπει να κάνουμε. Η Ορθοδοξία αντιμετωπίζεται ως γραφικότητα, οι Άγιοι ως παρελθόν, οι Ήρωες ως «υπερβολή». Κι όμως, αυτοί κράτησαν τον τόπο όταν δεν υπήρχε τίποτε άλλο να τον κρατήσει.

Και ενώ ο κόσμος αλλάζει με ταχύτητα—συμμαχίες μετατοπίζονται, σύνορα αμφισβητούνται, ιστορίες ξαναγράφονται—εμείς πείθουμε τον εαυτό μας ότι «δεν τρέχει τίποτα». Την ίδια στιγμή, οι τουρκικές απαιτήσεις επανέρχονται πιο ωμές, πιο συστηματικές, πιο επίμονες. Όχι επειδή ο άλλος είναι πάντα ισχυρός, αλλά επειδή μυρίζεται κενό βούλησης. Κανένα έθνος δεν χάνει πρώτα εδάφη· χάνει πρώτα ψυχή.

Ας μην κάνουμε τον Κολοκοτρώνη φωτογραφία επετείου. Ας τον κάνουμε καθρέφτη. Να μας ρωτά: Εσείς τι φυλάτε; Την άνεσή σας ή την ελευθερία σας; Τη σιωπή σας ή τη φωνή σας; Την καθημερινή μικρότητα ή το μεγάλο «ναι» στην ευθύνη;

Γιατί αν συνεχίσουμε να ζούμε χωρίς μνήμη, θα ζήσουμε και χωρίς άμυνα. Κι αν συνεχίσουμε να μιλάμε για ειρήνη χωρίς θάρρος, θα μας επιβληθεί η σύγκρουση χωρίς επιλογή. Τότε, δεν θα σηκωθούν οι πρόγονοι από τους τάφους—θα γυρίσουν το βλέμμα αλλού. Και αυτό θα είναι η πιο βαριά κρίση.

Αιωνία η μνήμη, λοιπόν. Όχι ως λέξη. Ως στάση. Ως απόφαση. Ως ξύπνημα—πριν η Ιστορία μας καλέσει ξανά, αυτή τη φορά χωρίς χρόνο.

• Καλή νεολαια
• Ελπίδα

Βλέποντας αυτή τη φωτογραφία, αξίζει να σταθούμε λίγο και να αντισταθούμε στον εύκολο μηδενισμό.

Μας λένε συχνά ότι «η νεολαία είναι χαλασμένη», ότι «τίποτα καλό δεν βγαίνει πια». Κι όμως. Αυτά τα παιδιά, που χωρίς δεύτερη σκέψη έτρεξαν να σώσουν έναν ηλικιωμένο άνθρωπο από τη φωτιά, είναι η ζωντανή διάψευση αυτού του στερεότυπου. Υπάρχουν καλά παιδιά. Υπάρχουν υγιή στοιχεία. Υπάρχει ήθος, αλληλεγγύη, ανθρωπιά.

Σε μια κοινωνία που πράγματι φθίνει, κουράζεται και συχνά εκφυλίζεται, αυτά τα παιδιά είναι το καλό λείμμα. Εκείνο το κομμάτι που μένει όρθιο, που δεν παρασύρεται, που δείχνει ότι ο άνθρωπος δεν έχει χαθεί. Και όσο υπάρχει αυτό το λείμμα, υπάρχει και ελπίδα.

Γι’ αυτό πρέπει να προβάλλουμε τα καλά νέα. Να φωτίζουμε τα καλά παραδείγματα. Όχι από αφέλεια, αλλά από ευθύνη. Γιατί η κοινωνία δεν σώζεται μόνο με καταγγελίες· σώζεται και με πρότυπα.

Τίποτα δεν έχει χαθεί. Όσο υπάρχουν τέτοια παιδιά, υπάρχει μέλλον.