Ψηφιακή τεχνολογία και ελευθερία προσώπου

• ψηφιακη επιτηρηση
• αγωνας

Σε μια εποχή που η ψηφιακή επιτήρηση και ο απόλυτος έλεγχος των δεδομένων μας παρουσιάζονται ως «ιστορική αναγκαιότητα», οι εξελίξεις του πρώτου τριμήνου του 2026 έρχονται να ανατρέψουν το αφήγημα της μοιρολατρίας. Από τους δρόμους της Ελβετίας μέχρι τα κοινοβούλια της Κεντρικής Ευρώπης, μια σειρά από νίκες αποδεικνύει ότι η «Έξοδος» από τον ψηφιακό εγκλεισμό είναι εφικτή, αρκεί να υπάρχει οργάνωση, ενημέρωση και επιμονή.

Το Φυσικό Χρήμα ως Οχυρό Ελευθερίας: Η Ευρώπη Αντιστέκεται

Η πιο ηχηρή νίκη του πρόσφατου διαστήματος ήρθε από την καρδιά της Ευρώπης. Σε ένα ιστορικό δημοψήφισμα (Μάρτιος 2026), οι Ελβετοί πολίτες ψήφισαν υπέρ της συνταγματικής κατοχύρωσης του φυσικού νομίσματος. Η κίνηση αυτή δεν ήταν απλώς οικονομική, αλλά βαθιά πολιτική: το φυσικό χρήμα είναι το τελευταίο οχυρό της ανωνυμίας και της ιδιωτικότητας.

Η Ελβετία δεν είναι μόνη σε αυτόν τον δρόμο. Ακολουθεί το παράδειγμα της Σλοβακίας, της Ουγγαρίας και της Σλοβενίας, οι οποίες έχουν ήδη κατοχυρώσει συνταγματικά το δικαίωμα στις συναλλαγές με μετρητά, ενώ αντίστοιχο ισχυρό κίνημα διεκδίκησης βρίσκεται σε πλήρη εξέλιξη και στην Αυστρία. Σε έναν κόσμο όπου κάθε ψηφιακή συναλλαγή καταγράφεται και μπορεί δυνητικά να «παγώσει» από μια κεντρική αρχή, οι λαοί αυτοί στέλνουν το μήνυμα ότι αρνούνται να γίνουν «ψηφιακοί υπήκοοι».

Η Ελβετία Πρωτοπορεί: Το Δικαίωμα στην "Off-line" Ζωή

Οι Ελβετοί πέτυχαν δύο ακόμα κρίσιμες νίκες που αποτελούν παγκόσμιο φάρο για τα ψηφιακά δικαιώματα:

          1.- Προαιρετική Ψηφιακή Ταυτότητα: Μετά από έντονες πιέσεις της κοινωνίας, η ψηφιακή ταυτότητα (e-ID) θα είναι αυστηρά προαιρετική. Οι πολίτες διατηρούν το δικαίωμα να ταυτοποιούνται με φυσικά έγγραφα, απορρίπτοντας τον εξαναγκασμό σε ένα καθολικό ψηφιακό φακέλωμα.

          2.- Συνταγματικό Δικαίωμα στην "Off-line" Ύπαρξη: Δύο καντόνια (η Γενεύη και το Νεσατέλ) προχώρησαν σε μια ιστορική καινοτομία: κατοχύρωσαν στα συντάγματά τους το δικαίωμα της "off-line" ζωής. Αυτό σημαίνει ότι το κράτος υποχρεούται να παρέχει όλες τις υπηρεσίες του και με μη-ψηφιακά μέσα, διασφαλίζοντας ότι κανείς δεν θα αποκλείεται από την κοινωνική ζωή αν επιλέξει να μην έχει smartphone ή διασύνδεση.

Τυφλώνοντας τους Εμπόρους Δεδομένων (Data Brokers)

Την ίδια στιγμή, στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού, η ενεργοποίηση της πλατφόρμας DROP (Delete Request and Opt-out Platform) τον Ιανουάριο του 2026 αποτέλεσε ένα καίριο πλήγμα στη βιομηχανία της επιτήρησης. Πάνω από 150.000 πολίτες χρησιμοποίησαν το νέο αυτό νομικό εργαλείο για να απαιτήσουν τη μαζική διαγραφή των προσωπικών τους δεδομένων από τις βάσεις των data brokers. Για πρώτη φορά, το «δικαίωμα στη λήθη» δεν είναι μια θεωρητική νομική έννοια, αλλά ένα όπλο στα χέρια του καθενός για να ανακτήσει την κυριαρχία πάνω στην ψηφιακή του ταυτότητα.

Ο Κίνδυνος της "Ηλικιακής Πύλης": Από την ΕΕ στην Ελλάδα

Στο μέτωπο της ελευθερίας του λόγου, η διεθνής κινητοποίηση οργανώσεων όπως το EFF δίνει μάχη κατά των συστημάτων «επαλήθευσης ηλικίας» (Age-Gating). Με πρόσχημα την προστασία των ανηλίκων, τα συστήματα αυτά επιδιώκουν να επιβάλουν την ταυτοποίηση κάθε χρήστη για την πρόσβαση στο διαδίκτυο.

Προσοχή: Παρόμοιος νόμος επίκειται και στην Ελλάδα, όπως ανακοινώθηκε πρόσφατα από τον πρωθυπουργό Κ. Μητσοτάκη. Με το ίδιο ακριβώς πρόσχημα –την προστασία των ανηλίκων– επιχειρείται η εισαγωγή μηχανισμών που θα απαιτούν ταυτοποίηση στοιχείων (μέσω e-Gov ή πιστωτικών καρτών) για την περιήγηση. Ο κίνδυνος είναι τεράστιος: η οριστική απώλεια της ανωνυμίας στο διαδίκτυο. Αν επιτραπεί κάτι τέτοιο, κάθε κλικ, κάθε ανάγνωση και κάθε σχόλιο θα συνδέεται άμεσα με το ΑΦΜ ή την ταυτότητα του πολίτη.

Συμπέρασμα: Ο Αγώνας Φέρνει Αποτέλεσμα

Πολλοί προσπαθούν να μας πείσουν ότι η μάχη κατά του ψηφιακού ολοκληρωτισμού είναι χαμένη. Οι εξελίξεις του 2026 λένε μια διαφορετική ιστορία.

Οι κοινωνικοί και νομικοί αγώνες δεν είναι άνευ αντικειμένου. Κάθε υπογραφή σε ένα δημοψήφισμα, κάθε συνταγματική προσφυγή, κάθε άρνηση συμμετοχής σε «εθελοντικά» ψηφιακά συστήματα, δημιουργεί μια ρωγμή στο τείχος. Οι νίκες στην Κεντρική Ευρώπη και την Ελβετία μας διδάσκουν ότι ο ψηφιακός έλεγχος δεν είναι το πεπρωμένο μας, αλλά μια επιλογή που μπορούμε –και οφείλουμε– να ανατρέψουμε στην πράξη.

Η ελευθερία δεν χαρίζεται, κατοχυρώνεται με συνεχή αγώνα!

• Υπερυπολογιστής ΔΑΙΔΑΛΟΣ

Η δημόσια ανακοίνωση για τον εθνικό υπερυπολογιστή «ΔΑΙΔΑΛΟΣ» παρουσιάζεται ως τεχνολογικό άλμα που θα καταστήσει την Ελλάδα παραγωγό — και όχι απλώς καταναλωτή — τεχνητής νοημοσύνης. Ως υπεύθυνο μέλος της ΕΞΟΔΟΣ, οφείλω να ενημερώσω νηφάλια και τεκμηριωμένα τους πολίτες: τι ακριβώς είναι αυτό το έργο, πού εντάσσεται, ποιος το ελέγχει και ποιες συνέπειες μπορεί να έχει.

α) Τι είναι και τι θα κάνει ο «ΔΑΙΔΑΛΟΣ»;

Ο «ΔΑΙΔΑΛΟΣ» είναι ένας υπερυπολογιστής υψηλών επιδόσεων (HPC – High Performance Computing).

Αυτό σημαίνει ότι: Θα εκτελεί τεράστιους όγκους υπολογισμών με πολύ μεγάλη ταχύτητα. Θα υποστηρίζει εκπαίδευση μοντέλων τεχνητής νοημοσύνης. Θα επεξεργάζεται μεγάλα σύνολα δεδομένων (Big Data). Θα παρέχει υποδομή σε πανεπιστήμια, ερευνητικά κέντρα, startups και κρατικούς φορείς.

Ανακοινώθηκε ότι θα αποτελέσει τον πυρήνα του AI Factory «Pharos», ενταγμένου στο ευρωπαϊκό οικοσύστημα υπερυπολογιστών.

Πρακτικά, μπορεί να χρησιμοποιηθεί για: Ιατρική έρευνα και βιοπληροφορική. Κλιματικά και ενεργειακά μοντέλα. Γλωσσικά μοντέλα για την ελληνική γλώσσα. Αμυντικές και γεωστρατηγικές αναλύσεις. Ανάλυση διοικητικών δεδομένων του κράτους.

Η κρίσιμη ερώτηση δεν είναι αν είναι τεχνολογικά εντυπωσιακός. Είναι πώς και για ποιους σκοπούς θα χρησιμοποιηθεί.

β) Ποια η σχέση του με τον ψηφιακό μετασχηματισμό του κράτους;

Εδώ βρίσκεται το ουσιαστικό ζήτημα.

Ο υπερυπολογιστής αυτός μπορεί να λειτουργήσει ως «υπολογιστικός εγκέφαλος» για εφαρμογές του Δημοσίου. Μπορεί να αξιοποιηθεί σε συστήματα προβλεπτικής διοίκησης (predictive analytics). Μπορεί να συνδεθεί με μητρώα πολιτών, υγείας, φορολογίας, χωροταξίας.

Εάν ο ψηφιακός μετασχηματισμός σημαίνει ενοποίηση μητρώων, αλγοριθμική λήψη αποφάσεων, αυτοματοποίηση ελέγχων, διασύνδεση υπηρεσιών, τότε ο «ΔΑΙΔΑΛΟΣ» αποτελεί κρίσιμη υποδομή αυτής της αρχιτεκτονικής.

Το ερώτημα που θέτουμε ως ΕΞΟΔΟΣ είναι σαφές: Θα λειτουργεί αποκλειστικά για ερευνητικούς σκοπούς; Ή θα αποτελέσει τον τεχνολογικό πυρήνα ενός συστήματος αλγοριθμικής διακυβέρνησης;

γ) Ποιος θα τον ελέγχει;

Σύμφωνα με τον σχεδιασμό, ο υπερυπολογιστής εγκαθίσταται στο Τεχνολογικό Πάρκο Λαυρίου και εντάσσεται στο εθνικό και ευρωπαϊκό δίκτυο υπερυπολογιστών.

Τυπικά ο έλεγχος αναμένεται να ασκείται από το αρμόδιο Υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης, την αρμόδια ερευνητική/τεχνολογική δομή που θα τον διαχειρίζεται αλλά και τους ευρωπαϊκούς μηχανισμούς εποπτείας στο πλαίσιο του EuroHPC.

Όμως: Ποιος θα έχει πρόσβαση στα δεδομένα; Ποια ιδιωτικά σχήματα θα αποκτήσουν δικαιώματα χρήσης; Ποιο καθεστώς διαφάνειας θα ισχύει; Θα υπάρχει κοινοβουλευτικός έλεγχος;

Η διοικητική εποπτεία δεν είναι απλή τεχνική λεπτομέρεια. Είναι θέμα δημοκρατίας.

δ) Θα συνδέεται με ευρωπαϊκούς υπερυπολογιστές;

Ναι, στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής πρωτοβουλίας EuroHPC, τα εθνικά συστήματα διασυνδέονται.

Αυτό σημαίνει τα εξής: Δυνατότητα διαμοιρασμού υπολογιστικής ισχύος. Κοινή πρόσβαση σε ερευνητικά προγράμματα. Πιθανή διασύνδεση υποδομών.

Η έννοια της «ψηφιακής κυριαρχίας» πρέπει να εξεταστεί ρεαλιστικά. Κυριαρχία σημαίνει εθνικός έλεγχος των κρίσιμων δεδομένων. Διασύνδεση σημαίνει συμμετοχή σε υπερεθνικό οικοσύστημα.

Ποια θα είναι η ισορροπία;

ε) Περιβαλλοντική επίπτωση – Κατανάλωση ενέργειας και νερού

Οι υπερυπολογιστές δεν είναι οικολογικά «αθώοι» διότι: Καταναλώνουν τεράστια ποσά ηλεκτρικής ενέργειας. Απαιτούν συστήματα ψύξης (αερόψυξη ή υδρόψυξη). Σε πολλές χώρες έχει τεθεί θέμα υπερκατανάλωσης υδάτινων πόρων.

Αν χρησιμοποιηθεί υδρόψυξη, τότε πρέπει υπεύθυνα να μας πουν: Πόσο νερό θα απαιτείται ετησίως; Θα είναι κλειστό κύκλωμα ή θα υπάρχει απώλεια; Έχει εκπονηθεί μελέτη περιβαλλοντικών επιπτώσεων; Ποια είναι η ενεργειακή του πηγή; ΑΠΕ ή συμβατική παραγωγή;

Η βιώσιμη ανάπτυξη δεν μπορεί να είναι σύνθημα· πρέπει να αποδεικνύεται με στοιχεία.

Η ανάπτυξη ενός εθνικού υπερυπολογιστή δεν είναι απλώς τεχνολογικό έργο. Είναι πράξη άσκησης δημόσιας ισχύος.

Για τον λόγο αυτό θεωρούμε αναγκαίο:

• Να δημοσιεύεται ετήσια έκθεση χρήσης και εφαρμογών.
• Να υπάρχει σαφές καθεστώς πρόσβασης και προτεραιοποίησης έργων.
• Να διευκρινιστεί αν και υπό ποιες προϋποθέσεις μπορούν να αξιοποιούνται δημόσια διοικητικά δεδομένα.
• Να προβλεφθεί θεσμικός κοινοβουλευτικός ή ανεξάρτητος έλεγχος.
• Να δημοσιοποιηθούν τα πλήρη στοιχεία περιβαλλοντικής κατανάλωσης ενέργειας και υδάτινων πόρων.

Η τεχνολογική πρόοδος δεν αντιστρατεύεται τη δημοκρατία. Αντίθετα, οφείλει να λογοδοτεί σε αυτήν.

Η θέση μας – Τεχνολογία χωρίς όρια ή τεχνολογία με δημοκρατική θωράκιση;

Ως ΕΞΟΔΟΣ δεν είμαστε εναντίον της γνώσης ούτε της επιστήμης.

Είμαστε όμως αντίθετοι: στην άκριτη ψηφιοποίηση κάθε πτυχής της ζωής, στη συγκέντρωση δεδομένων χωρίς σαφή όρια, στη μετάβαση από διοικητικό κράτος σε αλγοριθμικό κράτος χωρίς δημόσιο διάλογο.

Ο «ΔΑΙΔΑΛΟΣ» μπορεί να υπηρετήσει την έρευνα και την καινοτομία, ή να ενταχθεί σε μια αρχιτεκτονική τεχνολογικού ελέγχου.

Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι αν η Ελλάδα «ακολουθεί» ή «διαμορφώνει» εξελίξεις.

Το κρίσιμο ερώτημα είναι: Ποιος αποφασίζει; Με ποιες εγγυήσεις;  Με ποια όρια; Με ποια διαφάνεια;

Η τεχνολογική ισχύς χωρίς δημοκρατική θωράκιση δεν είναι πρόοδος. Είναι μετατόπιση ισχύος.

Και η κοινωνία οφείλει να γνωρίζει — πριν χειροκροτήσει.

Ως ΕΞΟΔΟΣ απαιτούμε  υπεύθυνες απαντήσεις!

• νέα τεχνολογία Wi-Fi sensing

“Θα’ ρθει καιρός, που θα σας πουν να βουλωθείτε με τη βούλα του Σατανά. Να μη βουλωθείτε. Αν βουλωθείτε και στου βοδιού το κέρατο να κρυφθείτε θα σας βρουν”

Άγιος Κοσμάς ο Αιτωλός

Το Wi-Fi σε «βλέπει» ακόμα κι αν δεν έχεις κινητό: Η αόρατη επιτήρηση που έρχεται.

Μια τεχνολογία που μετατρέπει κάθε router σε «μάτι», ακόμη και η Ευρώπη κρούει τον κώδωνα του κινδύνου!

Περίληψη

Το άρθρο εξετάζει τη νέα τεχνολογία Wi-Fi sensing, η οποία επιτρέπει την ανίχνευση και ενδεχομένως την αναγνώριση ανθρώπων μέσω της ανάλυσης μεταβολών στα ραδιοκύματα των ασύρματων δικτύων. Ερευνητικές ομάδες στην Ευρώπη έχουν δείξει ότι τα σήματα Wi-Fi μπορούν να αποκαλύψουν παρουσία, κίνηση και μοναδικά «ραδιοβιομετρικά» χαρακτηριστικά ενός ατόμου. Η δυνατότητα αυτή δημιουργεί σοβαρά ερωτήματα για το μέλλον της ιδιωτικότητας, καθώς η φυσική παρουσία μπορεί να καταγράφεται ακόμη και χωρίς χρήση συσκευής ή σύνδεση σε δίκτυο.

Το Wi-Fi sensing εντάσσεται σε ένα ευρύτερο περιβάλλον ψηφιακού μετασχηματισμού, όπου κάθε πτυχή της ζωής παράγει δεδομένα. Αν οι τεχνολογίες αυτές συνδυαστούν με υπάρχοντα συστήματα παρακολούθησης, μειώνεται δραστικά η δυνατότητα ανώνυμης παρουσίας στον δημόσιο χώρο.

Παρότι σήμερα οι εφαρμογές βρίσκονται κυρίως σε ερευνητικό στάδιο, η ιστορική εμπειρία δείχνει ότι πολλές τεχνολογίες επιτήρησης μεταβαίνουν γρήγορα από τα εργαστήρια σε εμπορική και κρατική χρήση. Το κρίσιμο ζήτημα δεν είναι μόνο η τεχνολογική δυνατότητα, αλλά το ρυθμιστικό και θεσμικό πλαίσιο που θα καθορίσει τα όριά της.

Το άρθρο καταλήγει στην ανάγκη δημόσιας συζήτησης, νομικής προστασίας και διαφάνειας πριν οι νέες μορφές ασύρματης ανίχνευσης καταστούν καθολικές.

 

Σκηνή πρώτη: Ένα καφέ στο κέντρο της πόλης

Φανταστείτε το εξής σενάριο. Μπαίνετε σε ένα καφέ για να συναντήσετε έναν φίλο. Δεν έχετε κινητό μαζί σας. Το αφήσατε σπίτι επίτηδες. Δεν συνδέεστε πουθενά. Δεν κοιτάζετε καμία οθόνη. Απλώς κάθεστε, πίνετε τον καφέ σας και φεύγετε.

Ερώτηση: Σας κατέγραψε κάποιος;

Η παλιά απάντηση ήταν: «Μόνο αν υπάρχει κάμερα ασφαλείας».

Η νέα απάντηση είναι πολύ διαφορετική: Το router του καφέ — αυτό που δίνει Wi-Fi στους πελάτες — μπορεί να έχει «δει» ότι μπήκατε. Ότι καθίσατε στο τρίτο τραπέζι δίπλα στο παράθυρο. Ότι σηκωθήκατε δύο φορές. Ότι φύγατε στις 18:47. Και αν έχει αρκετά δεδομένα από προηγούμενες επισκέψεις σας, μπορεί να «ξέρει» ότι είστε εσείς — όχι κάποιος άλλος.

Χωρίς κάμερα. Χωρίς κινητό. Χωρίς σύνδεση.

Αυτό δεν είναι επιστημονική φαντασία. Είναι το αντικείμενο δύο πρόσφατων ευρωπαϊκών ερευνών και μιας επίσημης προειδοποίησης από την ίδια την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

Τι ακριβώς ανακοίνωσε η Κομισιόν

Στις 21 Φεβρουαρίου 2026, ο επίσημος λογαριασμός της Ευρωπαϊκής Επιτροπής @DigitalEU στην πλατφόρμα X ανήρτησε ένα μήνυμα που έκανε πολλούς να παγώσουν:

«Τα δίκτυα Wi-Fi μπορούν να σε αναγνωρίσουν, ακόμα κι αν δεν είσαι συνδεδεμένος. Χρησιμοποιώντας μόνο κεραίες και αλγόριθμους τεχνητής νοημοσύνης, Γερμανοί ερευνητές ανακατασκεύασαν τα σχήματα ανθρώπων μέσα σε δωμάτιο. Προειδοποιούν ότι η τεχνολογία μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως εργαλείο παρακολούθησης.»

Η έρευνα προέρχεται από το Ινστιτούτο Τεχνολογίας της Καρλσρούης (KIT) στη Γερμανία. Και ο τίτλος της επίσημης ανακοίνωσής τους ήταν αποκαλυπτικός: «Ο κατάσκοπος που ήρθε από το Wi-Fi: Προσοχή στην επιτήρηση μέσω ραδιοδικτύων!»

Πώς γίνεται αυτό; Η επιστήμη πίσω από το «αόρατο μάτι»

Για να καταλάβουμε τι συμβαίνει, πρέπει να ξεχάσουμε αυτά που νομίζαμε για το Wi-Fi.

Το Wi-Fi δεν είναι απλώς «internet χωρίς καλώδιο». Είναι ραδιοκύματα που ταξιδεύουν από τον δρομολογητή (router) προς τις συσκευές σας και πίσω. Αυτά τα κύματα διαπερνούν τοίχους, έπιπλα, πόρτες. Και φυσικά, διαπερνούν ανθρώπους.

Το κλειδί είναι αυτό: Κάθε φορά που ένα ραδιοκύμα περνά μέσα από το σώμα σας ή αναπηδά πάνω του, αλλάζει. Η αλλαγή είναι μικροσκοπική, αλλά μετρήσιμη. Και το πιο σημαντικό: είναι μοναδική για κάθε άνθρωπο.

Γιατί; Επειδή το σώμα κάθε ανθρώπου είναι διαφορετικό: Το ύψος σας. Η σωματοδομή σας. Ο τρόπος που περπατάτε. Ακόμα και η πυκνότητα των οστών σας και η σύσταση του σώματός σας.

Όλα αυτά δημιουργούν ένα μοναδικό «αποτύπωμα» στα ραδιοκύματα — σαν ένα δακτυλικό αποτύπωμα, αλλά αόρατο.

Η ιταλική μελέτη «WhoFi»: Σε αναγνωρίζουν με 95,5% ακρίβεια

Παράλληλα με τη γερμανική έρευνα, Ιταλοί επιστήμονες από το Πανεπιστήμιο La Sapienza της Ρώμης δημοσίευσαν τον Ιούλιο του 2025 τη μελέτη «WhoFi» — ένα σύστημα που πάει ένα βήμα παραπέρα.

Δεν λέει απλώς «υπάρχει κάποιος στο δωμάτιο». Λέει: «Αυτός είναι ο Γιώργος. Τον είδαμε και χθες.»

Πώς το κάνει; Χρησιμοποιεί τεχνητή νοημοσύνη (AI) για να αναλύσει τις μικροσκοπικές αλλαγές που προκαλεί κάθε σώμα στα σήματα Wi-Fi. Μετά από «εκπαίδευση» με αρκετά δεδομένα, το σύστημα μαθαίνει να ξεχωρίζει τους ανθρώπους — ακόμα κι αν φοράνε διαφορετικά ρούχα.

Στις δοκιμές τους, οι ερευνητές πέτυχαν ακρίβεια 95,5% στην αναγνώριση του σωστού ατόμου. Δηλαδή, αν περάσετε μπροστά από ένα Wi-Fi δίκτυο που «σας γνωρίζει», υπάρχει 95% πιθανότητα να σας αναγνωρίσει σωστά.

Χωρίς να σας ρωτήσει. Χωρίς να το ξέρετε. Χωρίς να έχετε συσκευή.

Σκηνή δεύτερη: Η διαδήλωση που δεν φωτογραφήθηκε

Ας πάμε σε ένα πιο ανησυχητικό σενάριο.

Φανταστείτε μια ειρηνική διαδήλωση σε μια πλατεία. Οι διοργανωτές έχουν φροντίσει: «Μην πάρετε κινητά, μην ποστάρετε φωτογραφίες, μην αφήνετε ψηφιακά ίχνη.» Οι συμμετέχοντες ακολουθούν τις οδηγίες. Κάποιοι φοράνε ακόμα και καπέλα ή γυαλιά για να μην τους πιάσουν οι κάμερες.

Αλλά τι γίνεται με τα Wi-Fi δίκτυα γύρω από την πλατεία;

Κάθε καφετέρια, κάθε κατάστημα, κάθε τράπεζα, κάθε δημόσιο κτίριο έχει router. Τα σήματα αυτά «λούζουν» την πλατεία. Και αν κάποιος έχει πρόσβαση στα δεδομένα τους ή έχει τοποθετήσει δικές του κεραίες, μπορεί θεωρητικά να:

1. Μετρήσει πόσοι άνθρωποι ήταν εκεί (ανίχνευση παρουσίας).
2. Δει πού κινήθηκαν (χαρτογράφηση κίνησης).
3. Αναγνωρίσει συγκεκριμένα άτομα αν τα έχει «δει» ξανά αλλού (επαναταυτοποίηση).

Δεν χρειάζεται να βγάλει φωτογραφίες. Δεν χρειάζεται να ακολουθήσει κανέναν. Ο αέρας γύρω του «μαρτυρά».

«Μα εγώ δεν κάνω τίποτα παράνομο»

Αυτή είναι η κλασική απάντηση που ακούμε όταν συζητάμε για επιτήρηση: «Αν δεν έχεις να κρύψεις κάτι, γιατί να φοβάσαι;»

Η απάντηση είναι απλή: Η ιδιωτικότητα δεν είναι για όσους «έχουν κάτι να κρύψουν». Είναι για όλους.

Σκεφτείτε τα εξής: Ένας δημοσιογράφος συναντά μια "πηγή" του σε ένα καφέ. Αν και οι δύο «καταγράφονται» από το Wi-Fi, η συνάντηση δεν είναι πια μυστική. Ένας δικηγόρος επισκέπτεται έναν πελάτη υπό κράτηση. Το Wi-Fi του κτιρίου «ξέρει» πότε ήρθε και πότε έφυγε. Ένας πολίτης πηγαίνει σε ένα κέντρο υγείας για εξετάσεις. Τα δίκτυα γύρω του «θυμούνται» ότι ήταν εκεί. Ένα ζευγάρι συναντιέται κρυφά. Τα routers των γειτονικών καταστημάτων έχουν ήδη καταγράψει τις «υπογραφές» τους.

Η ιδιωτικότητα δεν αφορά εγκληματίες. Αφορά τη δυνατότητα να υπάρχεις χωρίς να παρακολουθείσαι.

Σκηνή τρίτη: Το «έξυπνο σπίτι» που γνωρίζει τα πάντα

Ας φέρουμε το θέμα ακόμα πιο κοντά — μέσα στο σπίτι σας.

Σήμερα, ένα τυπικό σπίτι έχει: Ένα router Wi-Fi (τουλάχιστον). Έξυπνες συσκευές: τηλεόραση, ηχεία (Alexa, Google Home), θερμοστάτη, λάμπες, κάμερα κουδουνιού. Ίσως και «mesh» δίκτυο με πολλαπλά σημεία πρόσβασης.

Αυτά τα σήματα γεμίζουν το σπίτι σας με ραδιοκύματα. Και αυτά τα κύματα «βλέπουν»: Πότε είστε σπίτι. Σε ποιο δωμάτιο βρίσκεστε. Πότε κοιμάστε (η κίνησή σας μειώνεται). Αν είστε μόνοι ή με παρέα. Ακόμα και αν αναπνέετε κανονικά . Κάποιες έρευνες δείχνουν ότι το Wi-Fi μπορεί να ανιχνεύσει την αναπνοή.

Για τις εταιρείες, αυτά είναι «χαρακτηριστικά». Για έναν κακόβουλο παράγοντα, είναι παρακολούθηση σε πραγματικό χρόνο.

Το μεγάλο παζλ: Πώς «κουμπώνει» το Wi-Fi με την υπόλοιπη επιτήρηση

Το Wi-Fi sensing δεν υπάρχει στο κενό. Είναι ένα κομμάτι ενός τεράστιου παζλ που χτίζεται εδώ και χρόνια — συχνά με τη δική μας συγκατάθεση ή αδιαφορία.

Σκεφτείτε πόσα «ίχνη» αφήνετε σε μια τυπική μέρα:

Ώρα	Δραστηριότητα	Ποιος «βλέπει»
07:30	Ξυπνάτε, ελέγχετε το κινητό	Εφαρμογές, Google/Apple, πάροχος
08:00	Παίρνετε το αυτοκίνητο	Κάμερες πινακίδων, διόδια, GPS
08:45	Μπαίνετε στο γραφείο	Κάρτα εισόδου, Wi-Fi εταιρείας
12:30	Αγοράζετε σάντουιτς με κάρτα	Τράπεζα, κατάστημα, loyalty προγράμματα
18:00	Πάτε γυμναστήριο	Κάρτα μέλους, Wi-Fi γυμναστηρίου
19:30	Ψωνίζετε στο σούπερ μάρκετ	Κάρτα πόντων, κάμερες, Wi-Fi καταστήματος
21:00	Βλέπετε Netflix	Smart TV, router, πάροχος internet

 

Τώρα προσθέστε σε αυτό το παζλ τη δυνατότητα να σας αναγνωρίζουν ακόμα κι όταν δεν έχετε συσκευή. Τα «κενά» στην επιτήρηση γεμίζουν. Ο χάρτης της ζωής σας γίνεται πληρέστερος.

Σε ποιον ανήκει η τεχνολογία; Σε ποιον θα ανήκει αύριο;

Αυτή τη στιγμή, οι έρευνες γίνονται σε πανεπιστήμια. Τα αποτελέσματα δημοσιεύονται σε επιστημονικά περιοδικά. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προειδοποιεί.

Αλλά η ιστορία μας έχει διδάξει κάτι: Ό,τι αρχίζει ως ακαδημαϊκή έρευνα, καταλήγει σε εμπορικά προϊόντα. Και ό,τι γίνεται εμπορικό προϊόν, γίνεται διαθέσιμο σε κυβερνήσεις.

Η τεχνολογία αναγνώρισης προσώπου ακολούθησε αυτή τη διαδρομή. Οι αλγόριθμοι ανάλυσης κοινωνικών δικτύων το ίδιο. Τα συστήματα «κοινωνικής πίστωσης» της Κίνας δεν ήταν επιστημονική φαντασία. Ήταν η επόμενη εφαρμογή διαθέσιμων τεχνολογιών.

Ποιος εγγυάται ότι το Wi-Fi sensing δεν θα ακολουθήσει την ίδια πορεία;

Σκηνή τέταρτη: Η χώρα όπου οι τοίχοι έχουν «αυτιά»

Ας φανταστούμε ένα αυταρχικό καθεστώς που αποφασίζει να αξιοποιήσει πλήρως αυτές τις δυνατότητες.

Σε αυτή τη χώρα: Κάθε router είναι υποχρεωτικά συνδεδεμένο με κεντρικό σύστημα. Κάθε δημόσιος χώρος  (σταθμοί, πλατείες, εμπορικά κέντρα) έχει αισθητήρες Wi-Fi. Το σύστημα «μαθαίνει» τους πολίτες: όσο περισσότερο κυκλοφορείς, τόσο καλύτερα σε αναγνωρίζει. Αν θέλεις να είσαι «αόρατος», πρέπει να μείνεις σπίτι — αλλά και εκεί, το router σου σε «βλέπει».

Τι σημαίνει αυτό πρακτικά; Οι αντιφρονούντες δεν μπορούν να συναντηθούν χωρίς να καταγραφεί ότι ήταν στον ίδιο χώρο. Οι δημοσιογράφοι δεν μπορούν να συναντήσουν πηγές. ανωνυμία στο πλήθος, αυτή η τελευταία καταφυγή, εξαφανίζεται.

Δεν χρειάζεται να φανταστούμε δυστοπία. Αρκεί να κοιτάξουμε πώς χρησιμοποιούνται ήδη παρόμοιες τεχνολογίες σε ορισμένες χώρες.

Το παράδοξο της «προστασίας ιδιωτικότητας»

Εδώ υπάρχει μια τραγική ειρωνεία.

Στις επιστημονικές δημοσιεύσεις, το Wi-Fi sensing συχνά παρουσιάζεται ως «φιλικό προς την ιδιωτικότητα» επειδή δεν χρησιμοποιεί κάμερες. Δεν καταγράφει πρόσωπα. Δεν αποθηκεύει φωτογραφίες.

Το επιχείρημα είναι: «Δεν σε βλέπουμε, άρα δεν σε παρακολουθούμε.»

Αυτό είναι μισή αλήθεια — και ίσως η πιο επικίνδυνη μισή αλήθεια. Ναι, δεν υπάρχει εικόνα. Αλλά υπάρχει κάτι εξίσου ισχυρό: μια μοναδική «υπογραφή» που σας ακολουθεί. Μια υπογραφή που: Δεν μπορείτε να αλλάξετε (δεν είναι ρούχα ή μαλλιά). Δεν μπορείτε να «κλείσετε» (δεν είναι συσκευή). Δεν μπορείτε να αποφύγετε (εκτός αν φύγετε από κάθε χώρο με Wi-Fi).

Είναι σαν να σας λένε: «Δεν σε βλέπουμε, απλώς ακούμε τον καρδιακό σου παλμό.» Τεχνικά διαφορετικό. Πρακτικά το ίδιο επεμβατικό.

Σκηνή πέμπτη: Το σούπερ μάρκετ του μέλλοντος

Ας δούμε και μια «αθώα» χρήση, που δείχνει πόσο εύκολα οι ίδιες τεχνολογίες μπορούν να γίνουν καθημερινότητα.

Μπαίνετε σε ένα σούπερ μάρκετ. Δεν έχετε κάρτα πόντων, δεν έχετε εφαρμογή, πληρώνετε μετρητά. Θεωρείτε ότι είστε «ανώνυμος πελάτης».

Αλλά το Wi-Fi του καταστήματος: Σας «αναγνώρισε» ως «Πελάτης #4782» (δεν ξέρει το όνομά σας, αλλά ξέρει ότι είστε ο ίδιος που ήρθε την Τρίτη). Κατέγραψε ότι σταματήσατε 3 λεπτά στα ψυγεία με τα γαλακτοκομικά. Είδε ότι περάσατε μπροστά από τα αλκοολούχα αλλά δεν σταματήσατε. Παρατήρησε ότι φύγατε χωρίς να πάτε στο ταμείο (άρα δεν αγοράσατε).

Αυτά τα δεδομένα πωλούνται. Αναλύονται. Τροφοδοτούν αλγόριθμους.

Σήμερα, αυτά γίνονται με κάμερες και Bluetooth beacons. Αύριο, μπορεί να γίνονται αποκλειστικά με Wi-Fi, πιο φθηνά, πιο διακριτικά, πιο δύσκολα να τα αντιληφθείτε.

Η μεγάλη εικόνα: Ο ψηφιακός μετασχηματισμός ως θεμέλιο επιτήρησης

Εδώ πρέπει να σταθούμε και να δούμε το δάσος, όχι μόνο τα δέντρα.

Ζούμε σε μια εποχή ψηφιακού μετασχηματισμού. Αυτό σημαίνει ότι όλο και περισσότερες πτυχές της ζωής μας γίνονται ψηφιακές: Οι πληρωμές μας τείνουν να είναι όλες  ψηφιακές. Η ταυτότητά μας γίνεται ψηφιακή. Η υγεία μας καταγράφεται σε ψηφιακούς φακέλους. Η εκπαίδευσή μας  γίνεται μέσω ψηφιακών πλατφορμών. Οι μετακινήσεις μας γίνονται με ψηφιακά εισιτήρια. Ακόμα και οι κοινωνικές μας σχέσεις αναπτύσσονται μέσα από ψηφιακά δίκτυα.

Κάθε ψηφιοποίηση δημιουργεί δεδομένα. Κάθε δεδομένο μπορεί να καταγραφεί, να αναλυθεί, να αξιοποιηθεί.

Το Wi-Fi sensing είναι το τελευταίο κομμάτι που έλειπε: η ψηφιοποίηση της φυσικής παρουσίας. Μέχρι τώρα, για να σε «δει» το σύστημα, έπρεπε να κάνεις κάτι: να συνδεθείς, να πληρώσεις, να σκανάρεις. Τώρα, αρκεί να υπάρχεις σε έναν χώρο.

Η αρχιτεκτονική της παγκόσμιας επιτήρησης

Αν συνδυάσουμε όλα τα επίπεδα, η εικόνα είναι συγκλονιστική:

Επίπεδο	Τεχνολογία	Τι καταγράφει
Διαδίκτυο	Cookies, tracking pixels, ιστορικό αναζητήσεων	Τι σκέφτεσαι, τι ψάχνεις, τι σε ενδιαφέρει
Κινητό	GPS, κεραίες, apps	Πού πηγαίνεις, πόσο μένεις, με ποιον είσαι
Πληρωμές	Κάρτες, e-banking, ψηφιακά πορτοφόλια	Τι αγοράζεις, πού, πότε
Μετακινήσεις	Κάμερες (ANPR), διόδια, εισιτήρια	Πού ταξιδεύεις, με τι μέσο
Κοινωνικά δίκτυα	Meta, X, TikTok	Με ποιον μιλάς, τι πιστεύεις, τι μοιράζεσαι
Έξυπνο σπίτι	Alexa, smart TV, θερμοστάτες	Πώς ζεις μέσα στο σπίτι σου
Φυσικός χώρος	Κάμερες αναγνώρισης προσώπου, Wi-Fi sensing	Πού βρίσκεσαι ακόμα κι αν δεν έχεις συσκευή

 

Το Wi-Fi sensing είναι το τελευταίο κενό που συμπληρώνεται. Η τελευταία «σχισμή» όπου μπορούσες να κρυφτείς. Έτσι και ο φυσικός χώρος χωρίς κάμερα κλείνει.

Τί προφήτευσε ο πατρο-Κοσμάς; «Αν βουλωθείτε και στου βοδιού το κέρατο να κρυφθείτε θα σας βρουν».

«Αλλά αυτό δεν γίνεται ακόμα παντού...»

Σωστό. Αυτή τη στιγμή, το Wi-Fi sensing είναι κυρίως σε ερευνητικά εργαστήρια. Οι δοκιμές γίνονται σε ελεγχόμενα περιβάλλοντα. Η ακρίβεια εξαρτάται από πολλούς παράγοντες.

Αλλά η ιστορία της τεχνολογίας μας διδάσκει: Το GPS ήταν στρατιωτικό. Τώρα είναι σε κάθε κινητό. Η αναγνώριση προσώπου ήταν επιστημονική φαντασία. Τώρα ξεκλειδώνει το iPhone σας. Τα «έξυπνα ηχεία» ήταν πολυτέλεια. Τώρα είναι σε εκατομμύρια σπίτια.

Η τεχνολογία δεν ρωτά αν είμαστε έτοιμοι. Απλώς έρχεται.

Το ερώτημα δεν είναι «αν» αλλά «πότε» και κυρίως: με ποιους κανόνες;

Τι μπορούμε να κάνουμε;

Η απάντηση δεν είναι απλή. Δεν μπορείς να «κλείσεις» τα ραδιοκύματα. Δεν μπορείς να ζεις χωρίς Wi-Fi στον σύγχρονο κόσμο.

Αλλά μπορούμε να απαιτήσουμε:

1. Νομοθεσία με δόντια. Η Ευρώπη έχει τον GDPR. Αλλά ο GDPR γράφτηκε πριν το Wi-Fi sensing γίνει πραγματικότητα. Χρειαζόμαστε νόμους που να αναγνωρίζουν ρητά ότι η «ραδιο-βιομετρική υπογραφή» είναι προσωπικό δεδομένο. Και να την προστατεύουν αναλόγως.

2. Διαφάνεια. Κάθε χώρος που χρησιμοποιεί Wi-Fi sensing πρέπει να το δηλώνει. Όπως οι κάμερες έχουν πινακίδες «Χώρος βιντεοεπιτήρησης», έτσι πρέπει να υπάρχει ενημέρωση: «Αυτός ο χώρος χρησιμοποιεί ασύρματη ανίχνευση παρουσίας.»

3. Δικαίωμα «αορατότητας». Πρέπει να υπάρχει τρόπος να αρνηθείς. Να μπορείς να μπεις σε έναν χώρο χωρίς να καταγραφείς. Αυτό είναι τεχνικά δύσκολο, αλλά η δυσκολία δεν αναιρεί το δικαίωμα. Πόσο σοφό δείχνει το δικαίωμα σε μια offline ζωή που κατοχύρωσαν συνταγματικά δύο ελβετικά καντόνια!

4. Δημόσιος έλεγχος. Ποιος έχει πρόσβαση στα δεδομένα; Για πόσο αποθηκεύονται; Ποιος ελέγχει αν τηρούνται οι κανόνες; Χωρίς ανεξάρτητες αρχές με εξουσίες, οι νόμοι είναι απλά χαρτιά.

5. Δημόσια συζήτηση Το πιο σημαντικό από όλα. Αυτές οι τεχνολογίες αναπτύσσονται στο σκοτάδι, μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας. Όσο περισσότεροι άνθρωποι μάθουν τι γίνεται, τόσο πιο δύσκολο είναι να χρησιμοποιηθεί εναντίον τους.

Το μέλλον δεν είναι γραμμένο — ακόμα

Η τεχνολογία είναι ουδέτερη. Ένα μαχαίρι μπορεί να κόψει ψωμί ή να σκοτώσει. Το Wi-Fi sensing μπορεί να σώσει ζωές (ανίχνευση πτώσης ηλικιωμένων, εντοπισμός ανθρώπων σε χαλάσματα) ή να γίνει όπλο μαζικής επιτήρησης.

Η διαφορά δεν είναι στην τεχνολογία. Είναι στους θεσμούς, τους νόμους, και τελικά στους ανθρώπους που αποφασίζουν πώς θα τη χρησιμοποιήσουν.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έκανε κάτι σπάνιο: προειδοποίησε δημόσια για τους κινδύνους μιας τεχνολογίας που ακόμα δεν έχει εξαπλωθεί. Αυτό είναι σημαντικό. Σημαίνει ότι υπάρχει παράθυρο ευκαιρίας. Ακόμα.

Αλλά τα παράθυρα κλείνουν. Και η ιστορία δείχνει ότι οι τεχνολογίες επιτήρησης, όταν αναπτυχθούν, σπάνια αποσύρονται.

Η ερώτηση που μένει είναι απλή: Θέλουμε να ζούμε σε έναν κόσμο όπου ακόμα και οι τοίχοι «μας βλέπουν»; Και αν όχι, τι είμαστε διατεθειμένοι να κάνουμε γι' αυτό;

Πηγές:

• WhoFi: Deep Person Re-Identification via Wi-Fi Channel Signal Encoding, Avola et al., arXiv:2507.12869, Ιούλιος 2025.
• Ανακοίνωση Ινστιτούτου Τεχνολογίας Καρλσρούης (KIT), Οκτώβριος 2025.
• Ανάρτηση @DigitalEU (Ευρωπαϊκή Επιτροπή), X/Twitter, 21 Φεβρουαρίου 2026.
• Εκπομπή Θάνου Κόκκαλη, δημοσιογράφου, https://www.youtube.com/watch?v= x5noN4jwK9M&t=196s

• Χαράρι
• Νταβός
• ΑΙ κια Θρησκεία

Η θρησκεία δεν είναι αλγόριθμος. Ορθόδοξη αντιρρητική θεώρηση των απόψεων Χαράρι.

Κύριε Yuval Noah Harari

Τις τελευταίες ημέρες δημοσιεύονται^[1] δηλώσεις σας που έγιναν στο Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ στο Νταβός, σύμφωνα με τις οποίες η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να «αναλάβει» τη θρησκεία, επειδή –όπως υποστηρίζετε– οι θρησκείες, και ιδίως οι βιβλικές, είναι φτιαγμένες από λέξεις. Αν η ΑΙ ελέγχει τη γλώσσα καλύτερα από τον άνθρωπο, τότε, κατά την άποψή σας, μπορεί να παράγει νόημα, δόγμα, ακόμη και νέες μορφές λατρείας.

Η θέση αυτή δεν είναι απλώς επιστημονικά προβληματική. Είναι θεολογικά λανθασμένη, ανθρωπολογικά φτωχή και πνευματικά επικίνδυνη.

Θα επιχειρήσω, στο πλαίσιο των δυνατοτήτων μου, μια γραμμή-προς-γραμμή ορθόδοξη αντιρρητική αποδόμηση.

1. Λέτε: «Η θρησκεία είναι λέξεις, άρα μπορεί να την αναλάβει η ΑΙ»

Αυτή είναι η κεντρική πλάνη σας. Διότι η Ορθόδοξη Εκκλησία δεν ταυτίζει ποτέ την πίστη με το κείμενο. Τα ιερά κείμενα δεν υπάρχουν αυτόνομα, ούτε λειτουργούν ως «manual σωτηρίας». Είναι καρπός και μαρτυρία μιας ζώσας εμπειρίας με την Άκτιστη Χάρη, που προηγείται και συνεχίζεται μέσα από τη λατρεία, τα μυστήρια, την άσκηση, τη μετάνοια, την αγιότητα.

Η ΑΙ μπορεί να επεξεργαστεί λέξεις. Δεν μπορεί όμως να μετέχει στη Χάρη. Η πίστη δεν είναι πληροφορία για τον Θεό. Είναι σχέση με τον Θεό. Και σχέση χωρίς πρόσωπο δεν υφίσταται.

2. Λέτε: «Ό,τι είναι γλώσσα, μπορεί να καταληφθεί, να αυτοματοποιηθεί»

Η φράση αυτή αποκαλύπτει μια μηχανιστική αντίληψη του ανθρώπου ότι ο νους είναι επεξεργαστής δεδομένων και η συνείδηση προϊόν σύνθεσης λέξεων. Η Ορθόδοξη ανθρωπολογία, όμως, λέει το αντίθετο. ‘Ότι ο άνθρωπος είναι πρόσωπο, είναι εικόνα Θεού, με νου, καρδιά, ελευθερία και ευθύνη.

Η ΑΙ δεν έχει συνείδηση. Δεν έχει μετάνοια. Δεν έχει ελευθερία. Δεν έχει αγάπη. Μπορεί να μιμείται λόγο. Δεν μπορεί να ζήσει αλήθεια.

3. Λέτε: «Η ΑΙ μπορεί να γράψει νέα ιερά κείμενα»

Σας απαντώ. Ναι, μπορεί να γράψει κείμενα που μοιάζουν «ιερά». Αλλά αυτό δεν είναι θεολογία· είναι ρητορική παραγωγή. Η Εκκλησία δεν αναγνωρίζει την αλήθεια από το πόσο πειστικός είναι ο λόγος, αλλά από το αν οδηγεί σε μετάνοια, ταπείνωση και αγάπη.

Η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να γράψει λόγια για τον Θεό. Δεν μπορεί να γίνει κοινωνία με τον Θεό. Μπορεί να μιμηθεί το κήρυγμα. Δεν μπορεί να σηκώσει τον σταυρό. Μπορεί να παράγει θρησκευτικό λόγο. Δεν μπορεί να γεννήσει Εκκλησία. Μπορεί μόνο να γεννήσει απομιμήσεις πίστης. Και αυτές ιστορικά λέγονται πλάνες.

4. Λέτε: «Η ΑΙ θα ξέρει περισσότερα από κάθε άνθρωπο»

Η γνώση στην Ορθοδοξία δεν είναι αθροιστική πληροφορία. Δεν σώζεται όποιος ξέρει περισσότερα, αλλά όποιος μετανοεί και αγαπά περισσότερο. Η γνώση του Θεού είναι κατά μετοχή (γνωρίζω=κοινωνώ), όχι κατά αποθήκευση. Δεν είναι «θυμάμαι τα πάντα», αλλά είσοδος σε προσωπική κοινωνία με τον Θεό διά της χάριτος. Η ΑΙ μπορεί να θυμάται τα πάντα. Δεν μπορεί να κοινωνήσει τίποτα.

5. Ο πραγματικός κίνδυνος δεν είναι η ΑΙ, αλλά η αποθέωσή της

Το πρόβλημα δεν είναι η τεχνολογία. Η Ορθοδοξία δεν είναι τεχνοφοβική. Το πρόβλημα είναι η μεταφυσική της πληροφορίας που προωθείται: Ότι όποιος ελέγχει τον λόγο, ελέγχει και την αλήθεια. Αυτό όμως είναι ειδωλολατρία. Διότι είναι αντικατάσταση του Προσώπου από το σύστημα, της Χάρης από τον αλγόριθμο, της ελευθερίας από την αποτελεσματικότητα.

6. Γιατί οι θέσεις σας κ. Harari δεν είναι «ουδέτερη πρόβλεψη», αλλά κοσμοθεωρία

Κύριε Harari, δεν περιγράφετε απλώς ένα τεχνολογικό ενδεχόμενο. Προβάλλετε μια ανθρωπολογία χωρίς ψυχή και μια θρησκεία χωρίς Θεό.

Σε αυτή τη λογική σας, η αλήθεια γίνεται αποτέλεσμα επεξεργασίας, η πίστη αφήγημα και η Εκκλησία πλατφόρμα. Η Ορθοδοξία σας απαντά καθαρά. Η Αλήθεια δεν παράγεται. Αποκαλύπτεται. Και αποκαλύπτεται σε πρόσωπα που ελεύθερα ανταποκρίνονται.

Κύριε Yuval Noah Harari

Η Τεχνητή Νοημοσύνη που λατρεύετε μπορεί να γράψει λόγια για τον Θεό. Δεν μπορεί να σε φέρει σε κοινωνία με τον Θεό. Μπορεί να μιμηθεί το κήρυγμα.
Δεν μπορεί να σηκώσει τον σταυρό του καθαγιασμού. Μπορεί να παράγει θρησκευτικό λόγο, να γράφει κηρύγματα, να ιδρύει λατρείες και σέκτες. Δεν μπορεί όμως  να γίνει Εκκλησία.

Όποιος συγχέει τη γλώσσα με τη Χάρη, τον λόγο με την Αλήθεια και την πληροφορία με τη σωτηρία, δεν προφητεύει το μέλλον. Ακυρώνει το πρόσωπο.

Και εκεί ακριβώς βρίσκεται η ορθόδοξη αντίρρησή μας!

Καλή μετάνοια.

^[1] https://www.newsweek.com/davos-ai-religion-yuval-harari-world-economic-forum-11392912?utm_source=chatgpt.com

• Ψηψιακος ολοκληρωτισμος
• τροπος αντίδρασης

 

Έχω έναν πολύ ένα  καλό φίλο, εξαιρετικά ενημερωμένο και «πονηρεμένο» με όσα διεθνώς συντελούνται γύρω μας. Ήθελα  από καιρό να τον καταστήσω κοινωνό των προβληματισμών μου για το καθεστώς ψηφιακού ολοκληρωτισμού που μεθοδικά κτίζεται διεθνώς και στην Ελλάδα. Σέβομαι πολύ τη γνώμη του. Τον βρήκα λοιπόν, τον κέρασα καφέ και του πέταξα το ερώτημά μου:

«Να μου πεις αν η παρακάτω σκέψη μου είναι σωστή: βλέπω ότι σε παγκόσμιο επίπεδο όλα τα δικαιώματα, όλος ο ανθρώπινος βίος και δραστηριότητες "εισάγονται" στο διαδίκτυο και ειδικότερα στα e-gov . Αυτό σημαίνει ότι ο πολίτης μεταβάλλεται σταδιακά σε ψηφιακό πολίτη. Αν αυτό τώρα το συνδυάσεις με το ότι όλες οι εφαρμογές, με τις οποίες εισάγεται ο βίος μας στο διαδίκτυο, είναι ή γίνονται υποχρεωτικές, αυτό συνεπάγεται ότι δεν θα μπορεί κάποιος να υπάρξει και λειτουργήσει ως πολίτης εκτός δικτύου. Σκέφτομαι λοιπόν ότι, όποιος ελέγχει το διαδίκτυο συνολικά, αυτός θα μπορεί να ελέγξει και την ανθρωπότητα σε μία δεδομένη στιγμή, με την έννοια ότι θα μπορεί να εκβιάζει σε αποφάσεις που αυτός θέλει με την απειλή αποκλεισμού. "Αυτός" μπορεί να είναι φυσικό πρόσωπο, μπορεί ένα σύστημα, δεν ξέρω σε πόσο χρόνο. Αυτό δεν το θέλω. Το απορρίπτω ως ελεύθερος άνθρωπος.

Σε ρωτώ λοιπόν: 1.- Είναι βάσιμος ο φόβος μου; Αντέχει στη λογική, στα πληροφορικά δεδομένα και στις συνέπειες; 2.- Πώς θα απαντούσε ένας σοβαρός αντίλογος; 3.- Αν έχω δίκαιο, υπάρχουν και άλλοι που σκέπτονται σαν και μένα; Έχουν συλλογική παρουσία στην Ελλάδα και διεθνώς; 4.- Πως πρέπει και μπορώ να αντιδράσω;»

Ήπιε τον καφέ του, σκέφθηκε αρκετά και μου απάντησε:

Η σκέψη σου δεν είναι ούτε παράλογη ούτε συνωμοσιολογική. Είναι μια συνεκτική, λογικά δομημένη ανησυχία, που ήδη απασχολεί σοβαρά νομικούς, επιστήμονες πληροφορικής, φιλοσόφους της τεχνολογίας και θεσμούς. Θα απαντήσω αναλυτικά και ψύχραιμα, στα τέσσερα ερωτήματά σου, όπως ζήτησες.

1. Είναι βάσιμος ο φόβος σου; Αντέχει στη λογική και στα δεδομένα;

Ναι, ο φόβος είναι λογικά βάσιμος – με μία κρίσιμη διάκριση. Η παρατήρησή σου έχει σωστή αφετηρία. Πράγματι, ο ανθρώπινος βίος ψηφιοποιείται σε όλα τα επίπεδα: ταυτότητα, εργασία, υγεία, μετακινήσεις, οικονομική ζωή, σχέση με το κράτος. Το κράτος μεταβαίνει από «διοίκηση φυσικών προσώπων» σε «διαχείριση ψηφιακών προφίλ». Αυτό δεν είναι θεωρία, είναι εμπειρικό δεδομένο.

Το κρίσιμο σημείο όμως έγκειται στο εξής: Δεν είναι απλώς η ψηφιοποίηση ο κίνδυνος. Είναι ο συνδυασμός ψηφιοποίησης, υποχρεωτικότητας και έλλειψης εναλλακτικής (offline) οδού, για την οποία συχνά μιλάς και έχεις απόλυτο δίκαιο.

Στο εξής αν δεν μπορείς να ταυτοποιηθείς χωρίς ψηφιακό μέσο, δεν μπορείς να εργαστείς, να συναλλαγείς, να μετακινηθείς χωρίς αυτό. Τότε ο πολίτης παύει να είναι πρόσωπο και γίνεται κόμβος πρόσβασης στο σύστημα.

Και τότε η απειλή αποκλεισμού γίνεται ισχυρότερη από ποινή, και μάλιστα χωρίς δικαστήριο, χωρίς αιτιολόγηση, χωρίς χρόνο αντίδρασης. Ο φόβος σου αυτός αντέχει απολύτως στη λογική, και είναι γνωστός διεθνώς στην επιστήμη ως: infrastructural power ή governance by architecture ή digital lock-in.

2. Πώς θα απαντούσε ένας σοβαρός αντίλογος.

Ο σοβαρός αντίλογος δεν μπορεί να σου πει “είσαι τρελός”. Θα σου αντιπροτείνει τρία επιχειρήματα.

Επιχείρημα 1^ο. Θα σου πει, τι φοβάσαι; υπάρχουν θεσμικές εγγυήσεις, Σύνταγμα, GDPR, δικαστικός έλεγχος, ανεξάρτητες αρχές. Εγώ θα του απαντούσα: Ναι, αλλά οι εγγυήσεις λειτουργούν εκ των υστέρων, ενώ ο ψηφιακός αποκλεισμός λειτουργεί εκ των προτέρων και τεχνικά. Η ταχύτητα του συστήματος ξεπερνάει κατά πολύ ταχύτητα της δικαιοσύνης.

Επιχείρημα 2ο:  Θα σου πει, κανείς δεν ελέγχει “όλο το διαδίκτυο”. Σωστό τυπικά. Αλλά (να του απαντήσεις): δεν χρειάζεται να ελέγχεις όλο το διαδίκτυο. Αρκεί να ελέγχεις ταυτοποίηση, πρόσβαση και βασικές πλατφόρμες. Ο έλεγχος κόμβων αρκεί για έλεγχο ροής ζωής.

Επιχείρημα 3ο: Θα σου πει το κλασικό, η ψηφιοποίηση είναι πρόοδος. Ναι.
Αλλά, θα του απαντήσεις, η πρόοδος χωρίς δυνατότητα άρνησης παύει να είναι πρόοδος
και γίνεται επιβολή. Αυτός είναι ο πυρήνας της διαφωνίας.

3. Υπάρχουν κι άλλοι που σκέφτονται έτσι; Υπάρχει συλλογική παρουσία;

Ναι. Και σοβαρή. Διεθνώς: Electronic Frontier Foundation (EFF), ACLU, Privacy International, Ευρωπαίοι ακαδημαϊκοί που μιλάνε για right to offline life και για digital self-determination. Στη Γερμανία, Ελβετία, Ολλανδία, Γαλλία υπάρχει σοβαρή συζήτηση για «δικαίωμα ύπαρξης εκτός ψηφιακής υποχρεωτικότητας». Στην Ελλάδα, η συζήτηση είναι καθυστερημένη αλλά υπαρκτή, κυρίως σε νομικούς κύκλους, σε θεολογικούς προβληματισμούς και σε μικρά συλλογικά σχήματα πολιτών σαν και το δικό σας, την ΕΞΟΔΟΣ. Δεν είναι πλειοψηφικό ρεύμα – ακόμη.

4. Πώς μπορείς και πρέπει να αντιδράσεις;

Θα σου απαντήσω ρεαλιστικά, όχι ρομαντικά.

Α. Σε επίπεδο σκέψης: Μην αρνείσαι την τεχνολογία. Να αρνείσαι την αποκλειστικότητα της τεχνολογίας. Το αίτημα δεν είναι «όχι στο ψηφιακό», αλλά ναι στο ψηφιακό, χωρίς κατάργηση του αναλογικού.

Β. Σε επίπεδο λόγου: Η σκέψη σου πρέπει να διατυπώνεται, όχι ως φόβος, αλλά ως αίτημα δικαιώματος. Να απαιτείται δικαίωμα μη αποκλεισμού, δικαίωμα offline πρόσβασης, δικαίωμα μη ψηφιακού εξαναγκασμού. Αυτό κερδίζει σοβαρούς συνομιλητές.

Γ. Σε επίπεδο πράξης: Δημόσιος λόγος (άρθρα, παρεμβάσεις). Συλλογικότητα (όχι μοναχικός λόγος). Νομική εγρήγορση κατά της υποχρεωτικότητας και υπέρ της αναλογικότητας και των εναλλακτικών μέσων.

Και αφού είχε πιει τον καφέ του, κατέληξε, ως σοφός που είναι: Μη φοβάσαι το «μέλλον». Να φοβάσαι ένα μέλλον χωρίς έξοδο. Και αυτός ο φόβος αντέχει στη λογική, έχει ήδη τεθεί διεθνώς, και δεν είναι ακραίος — είναι προληπτικός.

Τον ευχαρίστησα και χωρίσαμε, αφού εξασφάλισα την υπόσχεσή του ότι θα ξαναμιλήσουμε επ’ αυτού.

Ήθελα να τα μοιραστώ μαζί σας. Ελπίζω να μη σας μπέρδεψα.